Warunki przesłuchań dzieci jako świadków


W dniu 27 stycznia 2014 roku weszła w życie ustawa z dnia 13 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie sposobu przygotowania przesłuchania przeprowadzonego w trybie określonym w art. 185a-185c Kodeksu postępowania karnego.

Ustawa wprowadza zasadę jednorazowego przesłuchania pokrzywdzonych/świadków w przyjaznych pokojach przesłuchań, do 18-go roku życia w sytuacjach kiedy istnieje obawa, że przesłuchanie w zwykłym trybie  mogłoby negatywnie wpłynąć na ich psychikę. Zasada ta stosowana dotychczas w stosunku do pokrzywdzonych do 15 roku życia – przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece, chroni już teraz także małoletnich do 18 roku życia, w sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej i ofiary handlu ludźmi oraz dorosłe ofiary przestępstw seksualnych.

Co ważne, małoletniego należy przesłuchiwać wyłącznie wtedy, gdy jego zeznania mogą być istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Dziecko pokrzywdzone przestępstwem może więc w określonych sytuacjach w ogóle nie brać udziału w postępowaniu karnym. Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego wprowadziła także obowiązek ustanowienia obrońcy dla podejrzanego w celu jego ewentualnego udziału w przesłuchaniu dziecka oraz nakaz utrwalenia przesłuchania w formie audio/video.

Ustawa zakłada utworzenie przyjaznych pokoi przesłuchań w sądach lub w innych podmiotach, na obszarze właściwości danego sądu. Wprowadzono także przepisy przejściowe, zgodnie z którymi, jeżeli na obszarze właściwości sądu nie ma takiego pomieszczenia, przesłuchania tej szczególnej grupy świadków mogą być przeprowadzane w innym miejscu, nie dłużej niż do dnia 27 lipca 2015 roku. Po tej dacie wszystkie przesłuchania w trybie art. 185a-185c Kodeksu postępowania karnego muszą odbywać się w przyjaznych pokojach przesłuchań. W terminie do dnia 27 stycznia 2015 roku można odstąpić od rejestracji obrazu i dźwięku z przesłuchania, jeżeli organ przeprowadzający przesłuchanie nie dysponuje urządzeniem rejestrującym.

Wspomniane powyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określa sposób przygotowania małoletniego świadka/pokrzywdzonego do przesłuchania i warunki, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do jego przeprowadzenia.

Od 2008 roku Ministerstwo Sprawiedliwości wraz z Fundacją Dzieci Niczyje realizują procedurę certyfikacji przyjaznych pokoi przesłuchań w ramach Koalicji na rzecz Przyjaznego Przesłuchiwania Dzieci. Kampania ta ma na celu między innymi promowanie tworzenia przyjaznych pokoi przesłuchań dla dzieci na terenie całego kraju oraz zwrócenie uwagi przedstawicielom wymiaru sprawiedliwości na szczególną rolę małoletniego świadka w toku postępowania karnego oraz potrzebę jego specjalnego przesłuchania. Kampania ta będzie kontynuowana, a przedstawiciele podmiotów zainteresowanych tworzeniem przyjaznych pokoi przesłuchań mogą zwracać się do Departamentu Współpracy Międzynarodowej i Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości oraz do Fundacji Dzieci Niczyje o informacje pomocne w stworzeniu pokoju odpowiadającego standardom miejsc przyjaznych przesłuchiwanym osobom.

Uzyskanie certyfikatu gwarantuje zgodność wyposażenia i warunków technicznych pokoju przesłuchań z wymogami rozporządzenia, a nadto umożliwia uzyskanie pakietu materiałów informacyjnych i edukacyjnych oraz ewentualne przeszkolenie sędziów z zakresu przesłuchiwania małoletnich świadków.